ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ

ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ



ΑΥΞΗΣΗ ΤΗΣ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΧΘΥΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΜΕΣΩ ΚΑΙΝΟΤΟΜΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

ΓΕΝΕΤΙΚΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΣΤΟ ΛΑΒΡΑΚΙ (Dicentrarchus labrax)


ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

Το λαβράκι, Dicentrarchus labrax, αποτελεί μαζί με την τσιπούρα ένα από τα δυο κύρια εξαγωγικά προϊόντα της χώρας μας στο χώρο των ζωικών τροφίμων υψηλής διατροφικής αξίας. Με μια ετήσια παραγωγή της τάξης των 110.000 tn το λαβράκι και η τσιπούρα συνεισφέρουν σημαντικά στην εδραίωση της Ελλάδας ως πρώτης χώρας στην παραγωγή Μεσογειακών θαλασσινών ψαριών στην Ευρώπη. Η εκτροφή του όμως μέχρι και σήμερα στηρίζεται στην παραγωγή αυγών από γεννήτορες που δεν έχουν ταυτοποιηθεί γενετικά και οι οποίοι προέρχονται από εμπειρική επιλογή των παραγωγών. Ολοκληρωμένα επιστημονικά προγράμματα γενετικής επιλογής έχουν αρχίσει πρόσφατα και τα πρώτα αποτελέσματα φαίνονται ιδιαιτέρως θετικά. Η μεθοδολογία της γενετικής επιλογής βασίζεται στην συστηματική επιλογή υποψήφιων γεννητόρων που παρουσιάζουν καλύτερη απόκριση σε παραγωγικούς δείκτες όπως o καλύτερος αυξητικός ρυθμός, η επιβίωση σε συμβάντα ασθενειών, η μικρότερη εναπόθεση λίπους κ.α. σε σύγκριση με τα υπόλοιπα άτομα του πληθυσμού. Στην συνέχεια ακολουθεί ελεγχόμενη αναπαραγωγή μεταξύ των υποψήφιων γεννητόρων, με συγκεκριμένους περιορισμούς για την αποφυγή φαινόμενων αιμομιξίας, έτσι ώστε να παραχθούν απόγονοι που θα παρουσιάζουν βελτιωμένους παραγωγικούς δείκτες. Ο κύριος σκοπός του προγράμματος είναι η μεταφορά και η περαιτέρω βελτίωση μιας επιτυχημένης σε άλλα είδη ιχθύων τεχνογνωσίας επιλογής γεννητόρων λαβρακιού με βάση την απόκριση που δείχνουν σε έντονες και ιδιαίτερες συνθήκες εντατικής εκτροφής, συνδυαζόμενη και με άλλα επιθυμητά χαρακτηριστικά όπως ο ταχύτερος αυξητικός ρυθμός και η βελτίωση της ανθεκτικότητας σε ασθένειες. Επίσης, στόχο αποτελεί ο συνδυασμός των χαρακτηριστικών αυτών με γονιδιακούς δείκτες (QTLs) έτσι ώστε να είναι δυνατή η επιλογή των γεννητόρων λαβρακιού για τα συγκεκριμένα χαρακτηριστικά, με βάση την παρουσία-απουσία συγκεκριμένων αλληλομόρφων γονιδίων. Τελικό αναμενόμενο αποτέλεσμα του έργου είναι η εφαρμογή ολιστικής προσέγγισης στην αξιολόγηση υποψήφιων γεννητόρων, η οποία δεν θα περιορίζεται στις κλασσικές – και υπαρκτές ήδη – διαφορές στον αυξητικό ρυθμό, αλλά και στην εκτίμηση της ευρωστίας (robustness) τους.


Τα κύρια αντικείμενα του έργου είναι :

  • Ανάπτυξη μεθοδολογίας για την επιλογή γεννητόρων λαβρακιού, με βάση επιθυμητά χαρακτηριστικά όπως ταχύτερος αυξητικός ρυθμός, βελτιωμένος μεταβολισμός της τροφής, καλύτερη αντοχή σε συνθήκες καταπόνησης και βελτιωμένη ανθεκτικότητα στην ασθένεια που προκαλείται από το Vibrio anguillarum.

  • Ανάπτυξη αξιόπιστων μοριακών δεικτών εκτίμησης της καταπόνησης ή/και της ορθής μεταχείρισης (welfare) των ψαριών σε συνθήκες εντατικής εκτροφής.

  • Ανάπτυξη τεχνογνωσίας με εφαρμογή και σε άλλα είδη ιχθύων της Μεσογειακής ιχθυοκαλλιέργειας.

  • Αύξηση της απόδοσης και της ανταγωνιστικότητας της Ελληνικής ιχθυοκαλλιέργειας σε διεθνές επίπεδο.
 

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ

Μιχάλης Παυλίδης
Αν. Καθηγητής, Συντονιστής προγράμματος
(pavlidis@biology.uoc.gr)
Θανάσης Μεταξάκης
Βιολόγος, PhD, Μεταδιδακτορικός Ερευνητής
(thanosmetaxakis@gmail.com)
Αλεξάνδρα Τσαλαφούτα
Μοριακός Βιολόγος, PhD
(tsalafouta@gmail.com)
Θανάσης Σαμαράς
Βιολόγος, Υποψήφιος Διδάκτορας
(sam_thanasis@yahoo.gr)
Σοφία Κυριακίδη
Τεχνικός Εργαστηρίου
(kyriakidi@biology.uoc.gr)

ΝΗΡΕΑΣ Α.Ε.

Λεωνίδας Παπαχαρίσης
MPhil, Διευθυντής Ποιότητας / Έρευνας & Ανάπτυξης
(l.papaharisis@nireus.com)
Αρκάδιος Δημητρόγλου
PhD, Έρευνα & Ανάπτυξη
(arkadios.dimitroglou@gmail.com)
Λευτέρης Κοτταράς
Διευθυντής Eκκολαπτηρίου, Πυργουλάκι
(lkottaras@gmail.com)
Kantham Papanna
PhD, Ιχθυοπαθολόγος
(k.papanna@nireus.com)

ΕΛΚΕΘΕ

Κώστας Τσιγγενόπουλος
Ερευνητής Β’, Group Leader
(tsigeno@hcmr.gr)
Τερέζα Μανουσάκη
Βιολόγος, PhD, Μεταδιδακτορική Ερευνήτρια
(tereza@hcmr.gr)
Αλέξανδρος Τσακογιάννης
Βιολόγος, Υποψήφιος Διδάκτορας
(tsakalex@hcmr.gr)
Κατερίνα Οικονομάκη
Τεχνικός Εργαστηρίου
(ekonomak@hcmr.gr)
Βάσω Τερζόγλου
Τεχνικός Εργαστηρίου
(vassoter@hcmr.gr)
Στέλιος Δαριβιανάκης
Τεχνικός Εργαστηρίου
(daris@hcmr.gr)

ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ ΤΕΙ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

Δημήτρης Χατζηπλής
Αναπληρωτής Καθηγητής, Group Leader
(chatz@ap.teithe.gr)
Αναστασία Ιμσιρίδου
Αναπληρώτρια Καθηγήτρια
(imsiri@otenet.gr)
Σταυρούλα Κυρίτση
Καθηγήτρια Εφαρμογών
(stakir@ap.teithe.gr)
Δημήτριος Λουκοβίτης
PhD, Επιστημονικός Συνεργάτης
(dloukovi@hotmail.gr)
Δημήτριος Τσιώκος
PhD, Επιστημονικός Συνεργάτης
(tsiokosd@gmail.com)

Προετοιμασία της υλοποίησης του έργου

Προκήρυξη και ανάθεση του έργου υπεργολαβίας, προμήθεια του αναγκαίου εξοπλισμού και των αναλωσίμων, στελέχωση της ομάδας υλοποίησης του έργου, και προετοιμασία των πειραματικών εγκαταστάσεων.

Ταυτοποίηση ατόμων με βάση την απόκριση στην καταπόνηση

Μαζικός έλεγχος για την παρουσία ατόμων λαβρακιού διαφορετικής γενετικής προέλευσης και αντοχής στην καταπόνηση. Η εκτίμηση της επίδρασης της καταπόνησης θα γίνει με τη χρήση ορμονικών, βιοχημικών και ανοσολογικών δεικτών.

Μεταβολικός ρυθμός και αύξηση

Προσδιορισμός αυξητικού ρυθμού και μεταβολισμού ηρεμίας σε οικογένειες και άτομα λαβρακιού διαφορετικής γενετικής προέλευσης και αντοχής στην καταπόνηση. Ο προσδιορισμός του μεταβολισμού θα γίνει, για πρώτη φορά στη χώρα μας, με την χρήση ειδικών μεταβολικών θαλάμων (metabolic chambers).

Ανθεκτικότητα σε ασθένειες

Έλεγχος για πιθανή συσχέτιση μεταξύ της απόκρισης στην καταπόνηση, του αυξητικού ρυθμού και της αντοχής στην ασθένεια που προκαλείται από το Vibrio anguillarum. To Τμήμα Βιολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης διαθέτει «Άδεια λειτουργίας εγκατάστασης εκτροφής/χρήσης (πειραματισμού) ζώων εργαστηρίου»από την Κτηνιατρική Υπηρεσία της Περιφερειακής Ενότητας Ηρακλείου (12529/17-06-2014) με αριθμούς καταχώρησης ΕL91-ΒΙΟbr-09 (εκτροφή) και ΕL91-BIOexp-10 (χρήση).

Γενετικός χαρακτηρισμός των ατόμων λαβρακιού με βάση την απόκριση στην καταπόνηση

Γονοτύπηση ατόμων λαβρακιού με την χρήση αυτόματου αναλυτή αλληλουχιών για 25 περίπου πολυμορφικούς μικροδορυφορικούς τόπους από τον γενετικό χάρτη σύνδεσης του είδους. Επιπλέον, θα γίνει και γονοτύπηση με νέους μικροδορυφορικούς τόπους από άλλες ομάδες σύνδεσης μέσω της «προσέγγισης υποψηφίων γονιδίων» και μεθόδους συγκριτικής γονιδιωματικής.

Προσδιορισμός γονιδιακών δεικτών που συνδέονται με την απόκριση στην καταπόνηση και την ανθεκτικότητα σε ασθένειες

Εκτίμηση των γενετικών παραμέτρων (συντελεστές κληρονομησιμότητας, γενετικές και φαινοτυπικές συσχετίσεις) για την απόκριση στην καταπόνηση και την αντοχή στην ασθένεια από το V. anguillarum χρησιμοποιώντας μεθόδους μέγιστης πιθανοφάνειας (REML). Εκτίμηση των κληροδοτικών τιμών (γενετική αξιολόγηση) και των γεννητόρων που συμμετέχουν στους πειραματισμούς, καθώς και των υποψήφιων γεννητόρων. Ανάλυση επιβίωσης και εκτίμηση των γενετικών παραμέτρων για την θνησιμότητα στους πειραματισμούς ανθεκτικότητας στην ασθένεια.

Συντονισμός και διάχυση των αποτελεσμάτων

Διαχείριση του έργου, υλοποίηση με βάση το χρονοδιάγραμμα, τον προϋπολογισμό και τα παραδοτέα, οργάνωση συναντήσεων εργασίας, προετοιμασία επιστημονικών και οικονομικών εκθέσεων του έργου. Επικοινωνία με τις αρμόδιες αρχές ελέγχου, χρηματοδότησης και οικονομικής διαχείρισης του έργου. Ενέργειες διάχυσης των αποτελεσμάτων του έργου.